AI en storytelling in organisaties: de menselijke kant van data en technologie

Organisaties investeren steeds meer in data, AI en analytics om hun medewerkers beter te begrijpen. In deze longread word je meegenomen van verhaal naar inzicht. Hoe mijn fascinatie voor verhalen leidde tot NarraTyx, de symbiose van menselijkheid en technologie.

In een vergaderruimte ergens in Nederland zit een directieteam bijeen. Op tafel liggen dashboards met medewerkerstevredenheidsscores, competentieprofielen en de resultaten van het laatste engagement-onderzoek. De cijfers zijn keurig, de kleuren groen. En toch voelt iedereen aan tafel dat er iets ontbreekt. Dat de werkelijke energie, de onuitgesproken spanningen, de verlangens en drijfveren van mensen niet in die grafieken zitten. Dat wat er echt toe doet, buiten het bereik van de meetinstrumenten valt.

Het is een herkenbaar moment. Organisaties investeren fors in data analytics en evidence-based HR-beleid. En terecht. Tegelijkertijd groeit het besef dat de meest betekenisvolle inzichten zich niet laten vangen in gestandaardiseerde vragenlijsten en normprofielen. Wat iemand werkelijk drijft, waar energie ontstaat of weglekt, welke waarden richting geven aan keuzes dat vraagt om een ander soort gesprek. Een ander soort data. Dat gesprek is er nu. En de data ook. In de vorm van verhalen.

De paradox van AI en menselijkheid in organisaties

We leven in een tijd waarin organisaties zoeken naar een nieuwe balans. Enerzijds vraagt de wereld om wendbaarheid, snelheid en technologische vooruitgang. Anderzijds groeit het verlangen naar betekenis, verbinding en menselijkheid op de werkvloer. AI transformeert processen en beroepen in ongekend tempo. En juist in dat spanningsveld ontstaat een opmerkelijke vraag: hoe zorgen we dat technologie ons helpt mens te zijn, in plaats van ons daarvan te vervreemden? Het is de paradox van onze tijd. We hebben meer data dan ooit, en we begrijpen de mensen in onze organisaties soms minder dan ooit. We meten betrokkenheid en missen bevlogenheid. We labelen talent en zien het karakter over het hoofd. We monitoren prestaties en vergeten te vragen: wat bezielt jou eigenlijk? NarraTyx® is geboren uit die paradox. En uit een levenspad waarop verhalen, taal en menselijke identiteit altijd al de rode draad vormden.

Waarom verhalen essentieel zijn voor mens en organisatie

De kiem van NarraTyx ligt niet in technologie. Ze ligt in een kindertijd vol verwondering. In een jongen uit Maastricht die de wereld ervoer als een paradijs van onbegrensde mogelijkheden. Wat ligt er aan de andere kant van deze heuvel? Waar komt die ondergrondse gang uit? Al vroeg werd duidelijk: het zijn de verhalen die de wereld betekenis geven. Op het gymnasium groeide mijn fascinatie voor de grote verhalen van de mensheid. De mythen en legenden, Koning Arthur, Atlantis, de stenenkringen, de pyramiden. De omzwervingen en beproevingen van Odysseus. De poëzie van Homerus en Horatius, de hoofse dichters, Goethe en Schiller. Het besef dat je met taal hele werelden kunt oproepen, het hart kunt raken en het onzegbare kunt verwoorden. Dat groeide uit tot een diep verlangen: zo willen schrijven. Zo willen communiceren. Zo tot de essentie willen komen.

Tegelijk groeide het maatschappelijke engagement. Een scherp gevoel voor onrecht, ongelijkheid en de overtuiging dat taal kan samenbinden waar afstand dreigt te ontstaan. Die dubbele drijfveer, de kracht van verhalen en het verlangen om bij te dragen, leidde me naar een studie in Tilburg, gericht op taalvaardigheid, onderwijs en de mechanismen van tweede taalverwerving. Multidisciplinair, met wortels in psychologie, sociologie en filosofie. Het resulteerde in een boekpublicatie gericht op leerkrachten die werkten met leerlingen uit migrantengezinnen.

Het beroepspad dat volgde, was allesbehalve rechtlijnig. De deuren naar het onderwijs bleven gesloten. Het universum had andere plannen. Met een splinternieuwe Macintosh en een portie bravoure begon het avontuur als zelfstandig copywriter. Veel vallen en opstaan, totdat bleek dat de combinatie van creatieve schrijfvaardigheid en het vermogen om complexe materie begrijpelijk en overtuigend te verwoorden van grote waarde was.Toch ontbrak er iets. Zingeving. Vervulling. Het gevoel dat het werk raakt aan wat er werkelijk toe doet.

Storytelling als instrument voor organisatieontwikkeling

De wending kwam met een helder inzicht. Bewustzijn van je ware identiteit als mens is een essentiële voorwaarde voor ontwikkeling. En diezelfde principes zijn van toepassing op organisaties. Wat begon als communicatiebureau groeide uit tot een missie: ‘Laten zien wat je bezielt.’ De kernbelofte, de kernwaarden, het echte verhaal. Wat wil er gezegd worden? Wat is het kenmerkende karakter? Wat maakt jou uniek? Wat is jouw reis en wat kom je brengen? Vanaf 2004 begeleidde ik besturen, directies en teams in het primair onderwijs bij het creëren van een verbindend en herkenbaar organisatieverhaal. Met dialoogprocessen tussen verschillende belangengroepen. Steeds opnieuw verrast door hetzelfde fenomeen: hoe ieders persoonlijke verhaal zoveel raakvlakken had met wat deelnemers met elkaar wilden zijn en bereiken. Daar ligt de ontdekking die twee decennia later tot de ontwikkeling NarraTyx zou leiden. Onder onze professionele rollen schuilt de essentie van wie we werkelijk zijn. Achter de abstracte woorden van beleidsnotities zit een wereld van menselijk verlangen, universele behoeften, ongemak en conflict. Onder meningen en feiten liggen de verhalen die ertoe doen wat we echt belangrijk vinden, waar we blij van worden, wat we willen vermijden. In onze diepere drijfveren en bevlogenheid vinden we de kiem om samen te leren en te groeien.

Organisatiecultuur begrijpen: de onderstroom van waarden en gedrag

Om te begrijpen waarom NarraTyx werkt, helpt het om organisaties te bekijken vanuit een systemisch perspectief. Een organisatie is een levend systeem met een eigen identiteit en een eigen geweten meer dan de som der delen. Onder de zichtbare bovenstroom van structuren, processen en afspraken beweegt een onderstroom van waarden, overtuigingen, ongeschreven regels en onverwerkte geschiedenis.

In die onderstroom spelen drie oerkrachten een bepalende rol: binding, ordening en uitwisseling. Binding gaat over de vraag: hoor ik erbij? Word ik gezien? Ordening raakt aan de vraag: heb ik een eigen plek, met eigen verantwoordelijkheden? En uitwisseling gaat over de balans tussen geven en nemen, over de vraag of het werk dat je doet voldoet aan je persoonlijke waarden en bijdraagt aan je ontwikkeling. Wanneer deze krachten in balans zijn, ontstaat wat je een ecosysteem zou kunnen noemen een plek waar economie en ecologie samengaan, waar diversiteit erkend wordt en waar werk betekenisvol is. Wanneer ze uit balans zijn, ontstaan dynamieken die een organisatie in de greep kunnen houden, vaak gevoed door belemmerende overtuigingen die in de onderstroom meereizen, soms al generaties lang.

De vraag is: hoe maak je die onderstroom zichtbaar? Hoe breng je aan het licht wat mensen werkelijk drijft, welke waarden ze koesteren, waar spanning zit tussen persoon en context? Traditionele meetinstrumenten raken hier aan hun grens. Ze meten de bovenstroom. Voor de onderstroom heb je verhalen nodig.

Verhalen als data met een ziel

Hier raken twee werelden elkaar. De wereld van het verhaal en de wereld van technologie. NarraTyx® is gebouwd op de overtuiging dat verhalen geen zachte tegenhanger zijn van data, maar een andere vorm ervan rijk, gelaagd en contextueel. Verhalen bevatten informatie over wat iemand motiveert, hoe iemand betekenis geeft aan werk, waar energie ontstaat of weglekt, en welke waarden richtinggevend zijn in keuzes en gedrag.

De kunst is om die narratieve data systematisch te analyseren en de diepere lagen zichtbaar te maken. Dat is precies wat NarraTyx doet. Via een AI-ondersteunde storycoach worden professionals uitgenodigd hun levens- en loopbaanverhaal te verwoorden, gebaseerd op de structuur van de Hero’s Journey. Die verhalen worden vervolgens geanalyseerd op terugkerende patronen in identiteit, verlangens, vermogens, valkuilen en spanningsvelden.

Denk aan NarraTyx als een vertaalbureau tussen twee talen die zelden met elkaar in gesprek zijn: de taal van het persoonlijke verhaal en de taal van organisatieontwikkeling. Het verhaal levert de rijkdom, de authenticiteit, de nuance. AI levert het vermogen om patronen te herkennen, verbanden te leggen en inzichten te destilleren die met het blote oog onzichtbaar zouden blijven. Het is geen keuze tussen mens en machine. Het is de symbiose die ontstaat wanneer je het beste van beide werelden samenvoegt.

De uitkomst? Inzichten die herkenning oproepen én richting geven aan ontwikkeling. Geen externe labels, maar een spiegel die laat zien wat je uniek maakt en op welke manier je uitdrukking geeft aan universele menselijke patronen.

Van persoonlijke verhalen naar organisatie-inzichten

NarraTyx is modulair opgebouwd en begint bij het individu. De eerste module richt zich op persoonlijke reflectie en ontwikkeling: wie ben ik, wat drijft mij, waar zit mijn kracht en waar loop ik vast? De inzichten zijn waardevol voor loopbaan- en ontwikkelgesprekken, voor leiderschapsontwikkeling en voor duurzame inzetbaarheid.

De echte kracht ontvouwt zich wanneer individuele verhalen worden samengebracht. De tweede module maakt het mogelijk een collectief verhaal te creëren voor een team, afdeling of de gehele organisatie, opgebouwd uit input van een representatieve groep medewerkers. Zo ontstaat een narratief profiel dat bestuurders een uniek perspectief biedt op cultuur, samenwerking en strategische consistentie.

In de derde module worden persoonlijke en collectieve profielen met elkaar verbonden. De match tussen individu en context wordt zichtbaar, inclusief potentiële fricties en ontwikkelkansen. Denk aan de vraag: passen mijn waarden bij de richting die deze organisatie kiest? Sluit mijn persoonlijke verhaal aan bij het collectieve verhaal? En waar zit spanning die vraagt om aandacht? Vanuit systemisch perspectief raakt dit aan de kern. Binding ontstaat wanneer mensen zich herkennen in het organisatieverhaal. Ordening krijgt betekenis wanneer ieders unieke bijdrage zichtbaar wordt. En gezonde uitwisseling wordt mogelijk wanneer de balans tussen persoonlijke waarden en organisatiedoelen expliciet is gemaakt. NarraTyx biedt de taal en de structuur om dat gesprek te voeren.

De tijdgeest: op zoek naar menselijkheid in een digitale wereld

NarraTyx ontstaat op een betekenisvol moment. Organisaties bevinden zich in een transitie die verder reikt dan digitalisering alleen. Het gaat om de fundamentele vraag hoe we in een wereld van algoritmen, automatisering en kunstmatige intelligentie de menselijke maat bewaken. Hoe we ervoor zorgen dat Leven Lang Ontwikkelen meer is dan een opeenstapeling van skills-updates en leerpaden. Dat het ook gaat over identiteit, waarden en betekenisgeving. De organisaties van de toekomst zijn ecosystemen. Transformatie wordt er niet door leiders gestuurd vanuit de top, maar ontstaat van binnenuit, zoals in de natuur. Leiders realiseren de voorwaarden waarbinnen mensen tot bloei komen. Dat vraagt om een ander soort leiderschap – een leiderschap dat begint bij het verhaal dat je leeft, bij het kennen van je eigen drijfveren, bij het bewustzijn van de onderstroom die je gedrag en keuzes beïnvloedt.

Strategische keuzes worden zelden genomen op basis van cijfers alleen. Onder de oppervlakte spelen overtuigingen, ervaringen, waarden en persoonlijke drijfveren een minstens zo grote rol. Toch maken we die onderlaag zelden expliciet. Dat is opmerkelijk, want juist daar ontstaat samenhang of frictie. NarraTyx maakt het mogelijk om die onderlaag wél te onderzoeken, op een manier die zowel menselijk als methodisch is.

Wat zou er gebeuren als je het volgende strategische overleg begint met de vraag: welk verhaal vertellen wij eigenlijk? En: herkennen onze mensen zich daarin?

Twintig jaar storytelling vertaald naar AI-ondersteunde analyse

NarraTyx is het resultaat van ruim twintig jaar werken met verhalen in organisaties. Twintig jaar waarin patronen zich openbaarden: de manier waarop persoonlijke verhalen universele thema’s raken, de manier waarop identiteit en organisatiecultuur met elkaar verweven zijn, de manier waarop verhalen werken als katalysator voor verandering en verbinding. Die ervaring is vertaald naar een methodiek die het subjectieve verhaal van een professional omzet in geobjectiveerde inzichten. Dat klinkt als een tegenspraak, en juist dáár zit de kracht. NarraTyx psychologiseert niet en classificeert niet. Het vertrekt vanuit het persoonlijke verhaal als bron voor reflectie en ontwikkeling. Geen externe normering, maar de betekenis die professionals zelf geven aan hun ervaringen. De AI-analyse voegt daar een laag aan toe door patronen te herkennen die de verteller zelf misschien nog niet ziet terugkerende thema’s, blinde vlekken, verborgen krachten. Zo ontstaat een samenhangend beeld dat laat zien wat iemand uniek maakt. Dat inzicht is toepasbaar voor een breed spectrum aan vraagstukken: van verdieping van talent- en loopbaanontwikkeling tot verbinding tussen organisatiecultuur en persoonlijk verhaal, van reflectie op rol en waarden tot duurzame inzetbaarheid en outplacement.

Hoe AI het werk van de verhalenmaker verandert

Er schuilt een mooie ironie in het verhaal van NarraTyx. Waar ik mijn loopbaan aanvankelijk wijdde aan het ambacht van het vertellen en verwoorden van wat wil gezegd worden, aan het vinden van het kenmerkende karakter van mensen en organisaties maak ik nu met de realisatie van NarraTyx geleidelijk mijn rol als verhalenmaker overbodig. De AI-storycoach neemt het gesprek over. De technologie destilleert de patronen. En de verhalenmaker? Die transformeert. Van maker naar begeleider. Van schrijver naar coach. Van verteller naar de persoon die ruimte creëert voor het verhaal van de ander.

Het is een metamorfose die past bij de tijdgeest. De rol verschuift naar procesbegeleider en storycoach in cultuur- en verandertrajecten, in programma’s voor leren en ontwikkelen, in leiderschap- en organisatieontwikkeling. Waar voorheen het ambacht van het schrijven centraal stond, staat nu het ambacht van het luisteren, het bevragen, het verbinden. Het faciliteren van het gesprek dat ertoe doet. Misschien is dat wel de ultieme toepassing van verhaalkracht: een instrument bouwen dat anderen in staat stelt hun eigen verhaal te vertellen, te begrijpen en te benutten. En vervolgens naast hen gaan staan om dat verhaal te verbinden met het grotere geheel, het team, de organisatie, de koers.

Waarom organisaties opnieuw moeten leren luisteren

NarraTyx nodigt uit tot dialoog en biedt ruimte voor reflectie op ontwikkeling, zowel individueel als collectief. De combinatie van authentieke verhaalvorming en AI-technologie maakt het mogelijk om subjectieve verhalen te vertalen naar meetbare inzichten voor strategische keuzes. Verhaalkracht is de katalysator. Want door de verhalen die we delen leren we onszelf kennen en versterken we onderling begrip en samenwerking. Dat geldt voor het individu. Dat geldt voor het team. En dat geldt voor de organisatie als geheel. Wie nieuwsgierig is naar wat zijn of haar verhaal vermag, wordt uitgenodigd om het gesprek aan te gaan. Want ontwikkeling begint bij jezelf doorgronden. En doorgronden begint bij vertellen.

Start het gesprek. Kom op verhaal. 

NarraTyx is een initiatief van Pim en Raymond Godding.