Precies op tijd: samenwerken als antwoord op de grote uitdagingen van deze tijd

Met De Contextgestuurde Organisatie introduceert Saskia Lips een verfrissend perspectief op een vraagstuk waar vrijwel iedere organisatie mee worstelt: hoe maak je van samenwerking een structurele kracht in plaats van een voortdurend aandachtspunt?

De ondertitel: Hoe je van je organisatie een powerhouse voor samenwerking maakt is ambitieus, maar Lips slaagt erin deze ambitie overtuigend te onderbouwen. Haar centrale stelling is dat samenwerking niet primair wordt bepaald door competenties, motivatie of persoonlijkheid, maar door de context waarin mensen dagelijks werken.

De echte succesfactor

Dat idee sluit opvallend goed aan bij de verandertrajecten die ik de afgelopen decennia vanuit het communicatie- en marketingvak heb mogen begeleiden. Of het nu ging om de wijzigingen in manieren van (fysiek) werken door aangepaste wet- en regelgeving, aanpassen van de inrichting van organisaties door een andere manier van financiering, de verschuiving naar online verkoop en dienstverlening, het vinden en binden van nieuwe medewerkers aan je organisatie, digitalisering van klantcontacten of andere grote organisatieveranderingen. Succesvolle verandering bleek eigenlijk nooit afhankelijk van een campagne en middel alleen. De echte succesfactor lag steeds in het creëren van de juiste randvoorwaarden waarin medewerkers nieuw gedrag kunnen vertonen. De tijd krijgen om aan de nieuwe manieren van werken te wennen. Samen echt een stuk regie te ervaren op alle veranderingen, passend bij het menszijn.

Uitdagingen

Nederlandse organisaties hebben de afgelopen jaren tal van samenwerkingsmodellen omarmd. Agile werken, Scrum, zelforganiserende teams, netwerkorganisaties en programma-gestuurd werken zijn inmiddels overal bekend. Daarnaast zien we steeds vaker regionale samenwerkingsverbanden ontstaan, vooral in een grote sector zoals de zorg. Zorgsoorten worden geclusterd, capaciteit gedeeld en organisaties worden gedwongen om steeds meer over hun eigen grenzen heen te kijken. Tegelijkertijd blijven veel organisaties worstelen met hardnekkige vraagstukken als eilandvorming, hoog verzuim en uitstroom van medewerkers. Met als gevolg een enorm personeelstekort.

Traditioneel denken versus de context

Traditionele veranderkundige modellen zoals die van Kotter, Lewin en Appreciative Inquiry bieden waardevolle handvatten om verandering vorm te geven. Toch zie ik in de praktijk dat veel trajecten blijven steken in ad-hoc interventies gericht op gedrag, leiderschap of cultuur. Lips stelt juist de context centraal. Waarom werken mensen samen? En waarom juist niet? Welke impliciete prikkels zitten ingebakken in structuren, processen, overlegvormen en verantwoordelijkheden? Dit perspectief van Lisp voelt voor mij bijzonder actueel en praktisch. Juist daarom is dit boek ook relevant voor organisaties die zich voorbereiden op de volgende grote transitie: de integratie van kunstmatige intelligentie. Veel organisaties investeren momenteel in AI-tools, maar onderschatten de sociale impact ervan. Een warme landing van AI vraagt niet alleen om technologie, maar vooral om vertrouwen, duidelijkheid, psychologische veiligheid en ruimte om te experimenteren. Medewerkers moeten ervaren dat AI hen ondersteunt in plaats van vervangt. Ook hier geldt dat succes niet begint bij de tool, maar bij de context waarin mensen ermee werken. En vooral hoe ze hierin sámenwerken.

Een warme landing van AI vraagt niet alleen om technologie, maar vooral om vertrouwen, duidelijkheid, psychologische veiligheid en ruimte om te experimenteren.

Wie dit boek zeker moet gaan lezen

De kracht van Lips is dat zij samenwerking niet benadert als een individueel vraagstuk, maar als een ontwerpvraagstuk. Daarmee biedt zij een waardevolle aanvulling op bestaande veranderkundige inzichten. Zeker voor leiders, programmamanagers, HR-professionals en communicatieadviseurs die dagelijks werken aan complexe organisatieveranderingen. De Contextgestuurde Organisatie is daarmee meer dan een managementboek over samenwerken. Het is een uitnodiging om anders te kijken naar organisatieontwikkeling. Niet door harder aan mensen te trekken, maar door slimmer te ontwerpen aan de omgeving waarin zij hun werk doen. In een tijd waarin organisaties tegelijkertijd moeten omgaan met digitalisering, arbeidsmarktkrapte, regionale samenwerking en AI, is dat een boodschap die moeilijk te negeren valt. Laten we deze boodschap juist omarmen en pak vooral het boek van Lips erbij. Zij leert je waarom een verandering alleen slaagt wanneer deze aansluit bij ons DNA met daarnaast ook oog voor bijvoorbeeld generatieverschillen. Iets wat door veel organisaties nu nog over het hoofd wordt gezien.

Boekrecensie door: Wilma Douma

Wilma Douma is een ervaren communicatie- en marketingprofessional met ruime expertise in het begeleiden van verandertrajecten binnen complexe organisaties. Vanuit haar achtergrond in strategie, positionering en (online) marketing helpt zij organisaties om verandering te realiseren en mensen duurzaam mee te nemen in beweging.

Met brede ervaring binnen de zorg, cultuur, voeding en softwareontwikkeling beweegt Wilma zich op het snijvlak van communicatie, marketing, innovatie en organisatieontwikkeling. Ze combineert strategisch inzicht met een praktische aanpak en heeft daarnaast uitgebreide kennis van zorgtechnologie en de mogelijkheden van AI.